Wat is warping bij 3D-printen?
Warping is het kromtrekken van een 3D-print doordat het plastic ongelijkmatig afkoelt en krimpt. De onderste lagen trekken samen, bouwen spanning op en trekken de hoeken of randen los van het printbed. Je ziet het vooral bij grote, platte prints en bij materialen die veel krimpen, zoals ABS en ASA.
Plastic zet uit als het warm wordt en krimpt als het afkoelt. Een FDM-printer legt steeds een laag heet plastic op een laag die al aan het afkoelen is. Elke nieuwe laag wil krimpen en trekt aan de laag eronder. Per laag is die kracht klein, maar hij stapelt zich op, tot de print harder trekt dan de hechting aan het bed kan houden.
Hoeken zijn het zwakke punt. Daar komen de krimpkrachten van twee zijden samen. Een lange, rechte rand die eindigt in een scherpe hoek is dan ook het klassieke warping-slachtoffer.
Warping is iets anders dan krimp. Elk plastic krimpt een beetje, en zolang dat overal even snel gaat, wordt je print gewoon een fractie kleiner. Warping ontstaat pas als de ene plek sneller afkoelt dan de andere.
Waar je print kromtrekt, vertelt je de oorzaak
Voordat je instellingen gaat verdraaien: kijk eerst goed waar en wanneer het misgaat. Het patroon zegt veel over de oorzaak.
- Alle hoeken komen al in de eerste lagen los. Dit wijst bijna altijd op hechting: een vettig bed, een nozzle die te hoog staat of een bed dat te koud is.
- De hoeken komen pas los na een paar centimeter hoogte. De hechting was prima, maar de opgebouwde krimpspanning werd te groot. Zoek het in temperatuur, tocht of het ontwerp.
- Eén kant krult meer dan de andere. Grote kans op tocht of koude lucht van één kant, bijvoorbeeld van een raam, deur of airco.
- De lagen scheuren halverwege open. Dezelfde krimpkracht, maar nu tussen de lagen in plaats van onderaan. Dit zie je vooral bij ABS en ASA in een koude ruimte.
Warping voorkomen: dit werkt wél
De oplossingen hieronder lopen ruwweg van snel en gratis naar grotere aanpassingen. Begin bovenaan.
Begin met een vetvrij printbed
Vingerafdrukken laten een dun laagje vet achter, en daar hecht filament slecht op. Veeg het bed voor elke print af met isopropylalcohol (90% of hoger) en raak het oppervlak daarna niet meer aan. Een keer per week afwassen met water en afwasmiddel haalt ook de hardnekkige resten weg.
Als we één oorzaak moeten aanwijzen die het vaakst over het hoofd wordt gezien, is het deze. Welk type bed het beste hecht bij jouw filament, lees je in ons artikel over het printbed.
Houd je aan de bedtemperatuur van je filament
Een verwarmd bed houdt de onderste lagen warm, waardoor ze minder snel krimpen. Gebruik de waarde die op je filamentrol staat. Voor PLA ligt die meestal tussen 55 en 65°C, voor PETG tussen 70 en 85°C. Waarom heter niet beter is, lees je verderop.
Geef de eerste laag de tijd
Een eerste laag die te snel gaat, krijgt geen kans om goed te hechten. Zet de snelheid van de eerste laag op 20 tot 30 mm/s. Controleer ook of je bed waterpas staat, of laat je printer het automatisch opmeten als hij dat kan.
Gebruik een brim, mouse ears of hechtmiddel
Een brim is een rand van een paar millimeter rond de eerste laag. Je print krijgt zo meer grip op het bed, en de brim vangt de trekkracht op in plaats van je hoek. Achteraf knip of snijd je hem eraf.
Zit het probleem alleen in de hoeken? Dan zijn mouse ears handiger: kleine ronde schijfjes van een paar lagen dik, precies onder elke hoek. Je hebt er minder schoonmaakwerk aan dan aan een volledige brim.
Een dun laagje lijmstift of hechtspray helpt ook. Het werkt tegelijk als scheidingslaag, zodat je bed minder slijt. Test het wel eerst op een kleine print, want te goede hechting maakt je print of je bed kapot bij het loshalen.
Zet de koeling laag tijdens de eerste lagen
De printfan blaast koele lucht op je print. Handig voor overhangen, maar funest voor de eerste lagen die juist warm moeten blijven. Zet de fan uit of laag voor de eerste drie tot vijf lagen. Bij ABS, ASA en PC gebruik je de fan sowieso weinig.
Houd tocht en kou weg bij je printer
Een printer bij een raam, in de gang of naast een airco krijgt steeds een koude luchtstroom over zich heen. Ook een onverwarmde zolderkamer in de winter vraagt om problemen. Zet je printer op een rustige plek met een stabiele temperatuur.
Print je ABS, ASA, PC of nylon? Dan is een gesloten behuizing bijna onmisbaar. Die houdt de lucht rond je print warm en stil.
Heb je geen behuizing, zet dan in je slicer een draft shield aan. Dat is een dunne wand van één lijn die rondom je model meegroeit en warme lucht vasthoudt. Meerdere objecten tegelijk printen helpt ook, omdat ze elkaars warmte vasthouden.
Kies een materiaal dat minder krimpt
Niet elk filament krimpt even hard. PLA en PETG krimpen weinig en warpen daardoor zelden. ABS, ASA, PC en nylon krimpen flink meer en vragen een warm bed plus een warme omgeving.
Vezelversterkte filamenten, zoals nylon met koolstofvezel, zijn een interessante tussenweg. De vezels remmen de krimp af, waardoor ze stabieler blijven dan het basismateriaal. Twijfel je tussen twee materialen, dan helpt onze vergelijking van PLA en ABS je op weg.
Ontwerp met warping in je achterhoofd
Soms zit de oplossing niet in de printer, maar in het model. Een paar vuistregels:
- Rond de verticale hoeken af. Een afgeronde hoek verdeelt de spanning, een scherpe hoek concentreert hem.
- Zet het grootste platte vlak op het bed. Meer contactoppervlak betekent meer grip.
- Vermijd vormen die naar boven toe breder worden. Elke bredere laag voegt extra krimpkracht toe.
- Wees extra voorzichtig met lange, dunne onderdelen. Die krimpen over hun hele lengte en krullen het snelst op.
In onze gids over 3D-modellen ontwerpen voor 3D-printen lees je meer ontwerpkeuzes die je print makkelijker maken.
Laat je print afkoelen op de plaat
Een print die je warm van het bed haalt, koelt vrij af en kan alsnog kromtrekken. Laat hem vastzitten tot hij op kamertemperatuur is. Dan koelt hij af terwijl het bed hem plat houdt.
Dit werkt niet (of maakt warping erger)
Het bed steeds heter zetten
Een warmer bed voelt als de logische oplossing, maar werkt maar tot een grens. Zit je al meer dan 15°C boven de waarde van je filament en krult je print nog steeds? Dan ligt het probleem ergens anders.
Bij PLA werkt een te heet bed zelfs tegen je. Rond de 60°C wordt PLA al zacht. De onderste lagen worden dan week en bollen uit (dat heet olifantenpoot), terwijl de lagen erboven gewoon blijven krimpen.
De eerste laag extra hard aandrukken
Een nozzle die iets dichter bij het bed staat, verbetert de hechting. Veel dichterbij doet het tegenovergestelde. Het filament wordt platgeperst, de onderkant wordt ruw en je krijgt alsnog een olifantenpoot. Bij PETG kan de hechting zo sterk worden dat je bij het loshalen stukjes uit je PEI-plaat trekt.
PLA en PETG in een warme, dichte behuizing
Een behuizing is goud voor ABS, maar PLA en PETG hebben juist koeling nodig. In een warme, dichte kast koelen overhangen slecht af en kan je nozzle verstoppen doordat de warmte omhoog kruipt. Ook Prusa raadt een behuizing voor PLA en PETG af. Heb je een gesloten printer? Laat bij PLA dan de deur of het deksel open.
100% infill voor extra stevigheid
Meer massief plastic betekent meer plastic dat krimpt, en dus meer trekkracht op je hoeken. De sterkte van een print komt vooral uit de wanden, niet uit een volle binnenkant. Hoeveel infill je echt nodig hebt, is vaak minder dan je denkt.
Filament drogen als oplossing voor warping
Droog filament is altijd een goed idee. Vochtig filament geeft bubbels, stringing en zwakkere lagen. Maar vocht verklaart zelden opkrullende hoeken. Heb je gedroogd en krullen de hoeken nog steeds op? Kijk dan naar je bed, je temperatuur en de lucht rond je printer.
Een kromme print achteraf rechtbuigen
Met een heteluchtpistool buig je een licht kromgetrokken print soms terug. Voor een decoratief object kan dat prima zijn. Voor een onderdeel dat precies moet passen niet: de interne spanning blijft zitten, de maten kloppen niet meer en het plastic kan zwakker worden. Die spanning maakt een print trouwens ook minder sterk als je geen kromming ziet. Opnieuw printen met de oorzaak aangepakt is bijna altijd de betere keuze.
Warping voorkomen in 7 stappen
- Maak je printbed vetvrij met isopropylalcohol.
- Controleer de bedtemperatuur tegen de waarde op je filamentrol.
- Print de eerste laag langzaam, met de juiste nozzle-afstand.
- Zet de printfan uit of laag voor de eerste lagen.
- Voeg een brim of mouse ears toe bij grote of hoekige prints.
- Houd tocht weg, en gebruik een behuizing voor ABS, ASA, PC en nylon.
- Laat je print volledig afkoelen voordat je hem van de plaat haalt.
Heb je alle zeven stappen gedaan en trekt je print nog steeds krom? Dan zit het probleem vaak in het model zelf: een scherpe hoek op de verkeerde plek, een enorm plat vlak of een vorm die naar boven breder wordt. Dat zie je op je scherm niet altijd aankomen. Wil je dat iemand met je meekijkt voordat je gaat printen? Via de gratis printbaarheidscheck krijg je binnen 48 uur persoonlijk advies over je bestand, materiaal en instellingen.
Veelgestelde vragen over warping bij 3D-printen
Welk filament warpt het minst?
PLA en PETG warpen het minst, omdat ze weinig krimpen tijdens het afkoelen. Van de technische materialen zijn vezelversterkte varianten stabieler dan hun basismateriaal. ABS, ASA, PC en nylon zijn het gevoeligst, zeker zonder behuizing.
Kun je een kromgetrokken 3D-print nog rechtbuigen?
Soms, met een heteluchtpistool of föhn. Dat werkt voor objecten die niet precies hoeven te passen. Voor functionele onderdelen blijven de maten en de interne spanning een probleem, dus opnieuw printen is dan de betere keuze.
Helpt een brim altijd tegen warping?
Nee. Een brim geeft je print meer grip, maar haalt de krimpkracht zelf niet weg. Print je ABS in een koude, tochtige ruimte, dan stelt een brim het probleem vaak alleen uit. Temperatuur en omgeving zijn dan belangrijker.
Waarom trekt mijn PLA-print krom als PLA zo makkelijk is?
Makkelijk betekent niet immuun. Grote platte prints, een koude kamer, tocht, een vettig bed of een fan die vanaf de eerste laag op volle kracht draait, laten ook PLA kromtrekken. Vooral in de winter zie je dit vaker.
Kan een 3D-print na het printen nog kromtrekken?
Ja. Een print die je warm van het bed haalt, kan tijdens het afkoelen alsnog vervormen. Ook later kan warmte een print krom maken: PLA wordt rond de 60°C al zacht, bijvoorbeeld op een dashboard in de zon. Welke materialen daar beter tegen kunnen, lees je in ons artikel over hittebestendig filament.
